1. Khái niệm bên liên quan và giao dịch liên kết

• Bên liên quan (Related Parties): Là các cá nhân hoặc tổ chức có khả năng kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể đến bên còn lại trong việc ra quyết định về tài chính và hoạt động.
  • Ví dụ: Công ty mẹ và công ty con là các bên liên quan.
• Giao dịch liên kết (Related Party Transactions): Là các giao dịch phát sinh giữa các bên liên quan, bao gồm:
  • Mua bán hàng hóa, dịch vụ.
  • Vay, cho vay.
  • Chuyển giao tài sản (như cho thuê, chuyển nhượng tài sản cố định).
  • Cung cấp dịch vụ quản lý, hỗ trợ kỹ thuật, v.v.

2. Nguyên tắc và rủi ro

Nguyên tắc cơ bản là các giao dịch giữa các bên liên quan phải được thực hiện theo giá thị trường (hay còn gọi là nguyên tắc giao dịch độc lập).

Rủi ro lớn nhất của giao dịch liên kết là chuyển giá (transfer pricing). Đây là việc các công ty trong cùng một tập đoàn cố tình điều chỉnh giá của các giao dịch nội bộ nhằm chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp, từ đó giảm tổng số thuế phải nộp. Ví dụ: Công ty mẹ bán hàng cho công ty con với giá thấp hơn thị trường, khiến lợi nhuận của công ty mẹ giảm và lợi nhuận của công ty con tăng, giúp tiết kiệm thuế nếu công ty con ở một quốc gia có thuế suất thấp hơn.

3. Quy định pháp lý và nghĩa vụ

Tại Việt Nam, các quy định về giao dịch liên kết được điều chỉnh chủ yếu bởi:

• Nghị định 132/2020/NĐ-CP: Quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết.
• Thông tư 80/2021/TT-BTC: Hướng dẫn chi tiết thi hành một số điều của Nghị định 132.

Các quy định này yêu cầu các doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải:

• Kê khai thông tin: Hàng năm, doanh nghiệp phải kê khai thông tin về các giao dịch liên kết vào phụ lục Tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.
• Lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết: Doanh nghiệp phải chuẩn bị và lưu trữ bộ hồ sơ này. Hồ sơ bao gồm:
  • Thông tin về công ty và tập đoàn.
  • Phân tích chức năng, rủi ro và tài sản của các bên liên kết.
  • Phân tích so sánh và xác định giá giao dịch liên kết theo nguyên tắc giao dịch độc lập.
• Công bố trên báo cáo tài chính: Các giao dịch với bên liên quan cũng phải được trình bày rõ ràng trên Thuyết minh báo cáo tài chính, tuân thủ các chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS 29).

4. Giải pháp cho doanh nghiệp

Để đảm bảo tuân thủ pháp luật và giảm rủi ro, doanh nghiệp cần:

• Xây dựng chính sách giá: Thiết lập một chính sách giá rõ ràng và nhất quán cho các giao dịch nội bộ, dựa trên nguyên tắc thị trường.
• Lưu trữ hồ sơ đầy đủ: Chuẩn bị đầy đủ các tài liệu chứng minh rằng các giao dịch liên kết được thực hiện theo giá thị trường, tránh bị cơ quan thuế ấn định giá.
• Sử dụng dịch vụ tư vấn: Nếu doanh nghiệp có các giao dịch liên kết phức tạp, nên tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tư vấn thuế để đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật.