Doanh nghiệp xã hội (DNXH) là khái niệm không mới tại Việt Nam. Đã có kha khá các công ty thành lập được gọi là DNXH. Tuy nhiên, hiểu rõ về DNXH thì không phải ai cũng biết. Để bắt đầu tìm hiểu về DNXH, chúng ta sẽ xem lại khái niệm theo quy định hiện hành là Luật Doanh nghiệp 2020:

Doanh nghiệp xã hội phải đáp ứng các tiêu chí sau đây¹:

• Là doanh nghiệp được đăng ký thành lập theo quy định của Luật này;
• Mục tiêu hoạt động nhằm giải quyết vấn đề xã hội, môi trường vì lợi ích cộng đồng;
• Sử dụng ít nhất 51% tổng lợi nhuận sau thuế hằng năm của doanh nghiệp để tái đầu tư nhằm thực hiện mục tiêu đã đăng ký.

Bên cạnh đó, DNXH có những quyền rất riêng chỉ có loại doanh nghiệp này được pháp luật cho phép. Đó là được tiếp nhận viện trợ, tài trợ. DNXH được quyền “huy động, nhận tài trợ từ cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ và tổ chức khác của Việt Nam, nước ngoài để bù đắp chi phí quản lý, chi phí hoạt động của doanh nghiệp”². Nghĩa là nguồn tài trợ, viện trợ có thể đến từ nhiều nguồn đa dạng như trong nước hay nước ngoài, cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp khác hay các tổ chức phi chính phủ.

Tất nhiên, đối với các nguồn viện trợ phi chính phủ nước ngoài, pháp luật Việt Nam có quy định riêng đối với các tổ chức này nên khi tiếp nhận viện trợ phi chính phủ nước ngoài để thực hiện mục tiêu giải quyết các vấn đề xã hội, môi trường thì DNXH Việt Nam phải tuân theo theo quy định của pháp luật về tiếp nhận viện trợ phi chính phủ nước ngoài.

Còn đối với các nguồn viện trợ, tài trợ từ các cá nhân, cơ quan, tổ chức trong nước và tổ chức nước ngoài đã đăng ký hoạt động tại Việt Nam thì DNXH phải lập Văn bản tiếp nhận tài trợ gồm các nội dung: Thông tin về cá nhân, tổ chức tài trợ, loại tài sản, giá trị tài sản hoặc tiền tài trợ, thời điểm thực hiện tài trợ; yêu cầu đối với doanh nghiệp tiếp nhận tài trợ và họ, tên và chữ ký của người đại diện của bên tài trợ (nếu có).

Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận tài trợ, DNXH phải thông báo cho cơ quan quản lý viện trợ, tài trợ thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi doanh nghiệp có trụ sở chính về việc tiếp nhận tài trợ; kèm theo thông báo phải có bản sao Văn bản tiếp nhận tài trợ.

Về thủ tục, hồ sơ để thành lập một DNXH, sẽ thực hiện tương tự với doanh nghiệp thông thường. Tức là hồ sơ, trình tự, thủ tục đăng ký thành lập DNXH, chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh của DNXH thực hiện theo quy định tại Nghị định số 01/2021/NĐ-CP tương ứng với từng loại hình doanh nghiệp. Kèm theo hồ sơ phải có Cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường³.

Doanh nghiệp xã hội phải duy trì mục tiêu xã hội, môi trường, mức lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư và nội dung khác ghi tại Cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường trong suốt quá trình hoạt động.

Trừ trường hợp chấm dứt mục tiêu xã hội, môi trường trước thời hạn đã cam kết, doanh nghiệp xã hội phải hoàn lại toàn bộ các ưu đãi, khoản viện trợ, tài trợ mà doanh nghiệp xã hội đã tiếp nhận để thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường đã đăng ký nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ Cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường và mức lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư.

Chú thích:

1. Điều 10.1 Luật Doanh nghiệp 2020 ↩︎
2. Điều 10.2 (b) Luật Doanh nghiệp 2020 ↩︎
3. Phụ lục II-26 Thông tư số 01/2021/TT-BKHĐT ↩︎